Część 1. Dwoiste przymioty Boga i świata stworzonego

1.1 Dwoiste przymioty Boga

W jaki sposób możemy poznać naturę niewidzialnego Boga? Jedną z dróg prowadzących do zgłębienia Jego boskości jest obserwowanie stworzonego przez Niego wszechświata. Dlatego św. Paweł powiedział: Albowiem od stworzenia świata niewidzialne Jego przymioty — wiekuista Jego potęga oraz bóstwo — stają się widzialne dla umysłu przez Jego dzieła, tak że nie mogą się wymówić od winy (Rz 1:20). Jak dzieło artysty ujawnia w konkretnej formie niewidzialną naturę swego twórcy, tak wszystko w stworzonym wszechświecie jest rzeczywistym przejawem jakiegoś aspektu niewidzialnej, boskiej natury Stwórcy. Każdy stworzony byt znajduje się więc w pewnej relacji z Bogiem. Tak jak charakter artysty możemy poznać za pośrednictwem jego dzieł, również naturę Boga możemy zrozumieć przez obserwację różnorodnych stworzonych bytów.

Zacznijmy od wskazania elementów wspólnych dla całego świata natury.

Każdy byt posiada dwoiste przymioty jang (męskość) i jin (żeńskość), a jego istnienie zaczyna się w momencie, gdy aspekty te ustanawiają wzajemne relacje zarówno w obrębie danego bytu, jak i między nim a innymi bytami.

Na przykład cząstki elementarne, podstawowy budulec materii, obdarzone są ładunkiem dodatnim, ujemnym, bądź formą neutralną, powstałą w wyniku wzajemnego znoszenia się dwóch pierwszych. Kiedy cząstki te połączą się dzięki oddziaływaniu ich dwoistych przymiotów, tworzą atom. Atomy z kolei posiadają wartościowość dodatnią lub ujemną. Kiedy dwoiste przymioty jednego atomu wejdą we wzajemne oddziaływanie z przymiotami innego atomu, tworzą cząsteczkę. Powstałe w ten sposób cząsteczki wchodzą w dalsze wzajemne relacje pomiędzy ich dwoistymi przymiotami, aby w końcu stać się pokarmem odpowiednim do spożycia przez rośliny i zwierzęta.

Rośliny rozmnażają się za pośrednictwem pręcików i słupków. Zwierzęta wydają na świat młode i zachowują ciągłość gatunków poprzez stosunki między samcami i samicami. Biblia mówi, że kiedy Bóg stworzył Adama, zobaczył, że mężczyźnie nie było dobrze żyć samemu (Rdz 2: 18). Dopiero po stworzeniu Ewy, jego żeńskiej partnerki, Bóg powiedział, że to co stworzył, jest „bardzo dobre”. (Rdz.1: 31).

Chociaż w wyniku jonizacji atomy stają się jonami o ładunku dodatnim lub ujemnym, każdy składa się z dodatnio naładowanego jądra i ujemnych elektronów, które tworzą stabilny układ. Podobnie wszystkie zwierzęta, samce i samice, żyją dzięki wzajemnym oddziaływaniom elementów jang i jin wewnątrz swoich organizmów. Tak samo jest z każdą rośliną. To samo dotyczy człowieka. Wśród ludzi, u mężczyzn są ukryte żeńskie cechy charakteru, a u kobiet są ukryte męskie cechy charakteru. Ponadto, każde stworzenie istnieje ze współzależnymi aspektami: wewnątrz i na zewnątrz, wewnętrzny i zewnętrzny, przód i tył, prawy i lewy, w górę i w dół, wysoki i niski, silny i słaby, wznoszenie i opadanie, długi i krótki, szeroki i wąski, wschód i zachód, północ i południe, itd. Wynika to z faktu, że wszystko jest stworzone, aby istnieć dzięki wzajemnym relacjom dwoistych przymiotów.

Można zatem wnioskować, że wszystko wymaga dla swego istnienia wzajemnej relacji między dwoistymi przymiotami jang i jin. Istnieje jednak inna para dwoistych przymiotów, która jest jeszcze bardziej podstawowa dla istnienia, niż jang i jin.

Każdy byt posiada zewnętrzny kształt i wewnętrzną jakość. Widzialny zewnętrzny kształt przypomina niewidzialną wewnętrzną jakość. Wewnętrzna jakość, choć niewidoczna, posiada pewną strukturę, która uwidacznia się w sposób widzialny w konkretnym zewnętrznym kształcie. Ta wewnętrzną jakość nazywa się naturą wewnętrzną, a widzialny kształt — formą zewnętrzną. Natura wewnętrzna i forma zewnętrzna odnoszą się do wewnętrznych i zewnętrznych aspektów tego samego bytu, dlatego forma zewnętrzna może być także pojmowana jako druga natura wewnętrzna. W ten sposób natura wewnętrzna i forma zewnętrzna tworzą razem dwoiste przymioty.

Jako przykład weźmy człowieka. Posiada on zewnętrzną formę, czyli ciało, i wewnętrzną naturę — umysł. Ciało jest widzialnym wyrazem niewidzialnego umysłu. Ponieważ umysł posiada pewną strukturę, ciało, które go odzwierciedla, także przyjmuje określony wygląd. Prawidłowość ta leży u podstaw fizjonomiki i chiromancji, czyli metod odczytywania ludzkiego charakteru i przeznaczenia z jego zewnętrznego wyglądu. Umysł jest naturą wewnętrzną, a ciało — formą zewnętrzną. Umysł i ciało są współzależnymi aspektami istoty ludzkiej; zatem ciało może być rozumiane jako drugi umysł. Wspólnie stanowią dwoiste przymioty człowieka. Podobnie pozostałe istoty istnieją dzięki wzajemnym relacjom między naturą wewnętrzną i formą zewnętrzną.

Jaka jest zależność między naturą wewnętrzną i formą zewnętrzną? Natura wewnętrzna jest niewidzialna, przyczynowa i znajduje się w pozycji podmiotu w stosunku do formy zewnętrznej: forma zewnętrzna natomiast jest widzialna, skutkowa i stoi w pozycji obiektu wobec natury wewnętrznej. Wzajemne relacje między tymi dwoma przymiotami bytu obejmują: wnętrze i zewnętrze, przyczynę i skutek, podmiot i obiekt, wertykalność i horyzontalność.

Posłużmy się ponownie przykładem człowieka, którego umysł i ciało stanowią odpowiednio naturę wewnętrzną i formę zewnętrzną. Ciało odzwierciedla umysł i porusza się zgodnie z jego poleceniami, tak aby zachować życie i realizować cele umysłu. W ten sposób umysł i ciało tworzą wzajemną relację aspektu wewnętrznego i zewnętrznego, wertykalnego i horyzontalnego, przyczyny i skutku oraz podmiotu i obiektu.

Podobnie pozostałe stworzone byty, bez względu na poziom złożoności, posiadają niewidzialną naturę wewnętrzną, która odpowiada ludzkiemu umysłowi, i widzialną formę zewnętrzną, odpowiadającą ciału. W każdym bycie natura wewnętrzna, jako przyczynowa i podmiotowa, kieruje formą zewnętrzną. Pozwala to indywidualnym bytom stworzonym przez Boga istnieć i funkcjonować w sposób celowy

Zwierzęta żyją i poruszają się, ponieważ ich ciałem kieruje wewnętrzny czynnik odpowiadający umysłowi ludzkiemu, który wyznacza im cel. Rośliny podtrzymują swoje funkcje organiczne dzięki wewnętrznej naturze, która pod wieloma względami przypomina umysł człowieka.

Umysł obdarza każdego człowieka naturalną skłonnością do harmonijnego współistnienia z innymi. Podobnie jony dodatnie i ujemne łączą się, tworząc określone cząsteczki, ponieważ posiadają podstawową naturę wewnętrzną, która wiedzie do takiego połączenia. Elektrony gromadzą się wokół jądra, tworząc atom, każdy z nich posiada bowiem atrybut natury wewnętrznej, nadający im celowy kierunek.

Według najnowszej nauki cząstki tworzące atomy zbudowane są z energii. W przypadku energii, tworzącej cząsteczki, musi ona również posiadać naturę wewnętrzną, która kieruje ją do przyjęcia określonej formy. Badając głębiej, szukamy Ostatecznej przyczyny, która powołała tę energię do istnienia, z jej elementami natury wewnętrznej i formy zewnętrznej. Istota ta jest Pierwszą Przyczyną wszystkich niezliczonych bytów we wszechświecie. Jako Pierwsza Przyczyna musi posiadać dwoiste przymioty — naturę wewnętrzną i formę zewnętrzną, które zajmują pozycję podmiotu w stosunku do natur wewnętrznych i form zewnętrznych wszystkich pozostałych bytów. Tę Pierwszą Przyczynę wszechświata nazywamy Bogiem, a Jego naturę wewnętrzną i formę zewnętrzną nazywamy pierwotną naturą wewnętrzną i pierwotną formą zewnętrzną.

Jak zauważył św. Paweł, naturę Boga możemy poznać badając przymioty, które występują powszechnie w stworzonych bytach: Bóg jest Pierwszą Przyczyną całego wszechświata i jego Podmiotem, posiadającym znajdujące się w harmonii dwoiste przymioty pierwotnej natury wewnętrznej i pierwotnej formy zewnętrznej.

Jak wspomniano powyżej, każda istota istnieje w oparciu o wzajemną relację dwoistych przymiotów jang i jin. Stąd można wnioskować, że Bóg, Pierwsza Przyczyna wszystkich tych stworzeń, również istnieje w oparciu o wzajemne oddziaływanie Swoich dwoistych przymiotów jang i jin. Werset biblijny „I stworzył Bóg człowieka na obraz swój, na obraz Boga go stworzył; jako mężczyznę i niewiastę stworzył ich”3 popiera tezę, że Bóg jako Partner z pozycji Podmiotu posiada doskonale zharmonizowane dwoiste przymioty jang i jin.

Jaka jest zależność między naturą wewnętrzną i formą zewnętrzną a jang i jin?

Boska pierwotna natura wewnętrzna jak i pierwotna forma zewnętrzna posiadają pierwotny jang i pierwotny jin. Dlatego pierwotny jang i pierwotny jin są atrybutami pierwotnej natury wewnętrznej i pierwotnej formy zewnętrznej. Więź między jang i jin jest podobna do tej, jaka łączy naturę wewnętrzną i formę zewnętrzną. Jang i jin tworzą wzajemnie dopełniający się związek przypominający zależność między aspektem wewnętrznym i zewnętrznym, przyczyną i skutkiem, partnerem–podmiotem i partnerem–obiektem, wertykalnością i horyzontalnością. Dlatego, jak mówi Biblia, Bóg wziął żebro z ciała mężczyzny — Adama i stworzył kobietę — Ewę, jako pomoc dla niego (Rdz 2: 22), odzwierciedlając swój boski jang i jin w męskości i żeńskości człowieka.

Człowiek osiąga doskonałość, kiedy postępuje według wskazań umysłu; podobnie jak stworzenie, które osiąga swoje spełnienie tylko wtedy, gdy Bóg znajduje się w jego centrum. W ten sposób wszechświat jest doskonałym ciałem organicznym, które funkcjonuje wyłącznie w ramach Bożego celu stworzenia. Będąc jednym organicznym ciałem, wszechświat także istnieje na bazie relacji między naturą wewnętrzną i formą zewnętrzną, w której Bóg jest naturą wewnętrzną, a wszechświat — formą zewnętrzną. Dlatego w Biblii napisano, że istoty ludzkie, stanowiące centrum wszechświata, zostały stworzone na obraz i podobieństwo Boga (Rdz 1: 27). Bóg — podmiot, który posiada przymioty natury wewnętrznej i męskości, stworzył jako swój obiekt wszechświat, posiadający przymioty formy zewnętrznej i żeńskości. Potwierdza to werset biblijny, który mówi, że „człowiek ... jest obrazem i chwałą Boga”. Uznając Boga za wewnętrzny i męski podmiot, zwracamy się do Niego — „Ojcze Nasz” (I Kor 11: 7).

Podsumowując możemy stwierdzić, że Bóg jest Podmiotem o dwoistych przymiotach charakteru wewnętrznego i formy zewnętrznej, które znajdują się w doskonałej wzajemnej harmonii. Bóg jest równocześnie harmonijną jednością męskości i żeńskości, będących odpowiednio manifestacją natury wewnętrznej i formy zewnętrznej. Wobec wszechświata Bóg jest podmiotem, posiadającym przymioty natury wewnętrznej i męskości.

1.2 Zależność między Bogiem a wszechświatem

Każde stworzenie jest ukształtowane na podobieństwo Boga jako rzeczywisty obiekt Boga i odrębny wyraz Jego dwoistych przymiotów. Bóg jest bezcielesnym podmiotem wszystkich bytów. Człowiek to substancjalny obiekt Boga stworzony na Jego obraz, natomiast reszta stworzenia jest obiektem substancjalnym — symbolicznym wyrazem Boga. Człowieka nazywamy indywidualnym ucieleśnieniem prawdy na poziomie obrazowym, stworzenie zaś indywidualnym ucieleśnieniem prawdy na poziomie symbolicznym.

Ponieważ indywidualne ucieleśnienia prawdy są wyrazem dwoistych przymiotów Boga, można je ogólnie podzielić na dwie kategorie, z których jedna ucieleśnia cechy typu jang, a druga cechy typu jin. Kategoria jang odzwierciedla pierwotną naturę wewnętrzną i męskość Boga, natomiast kategoria jin — pierwotną formę zewnętrzną i żeńskość Boga. Chociaż każde indywidualne ucieleśnienie prawdy należy do jednej z tych kategorii, to jednak wszystkie one są rzeczywistymi obiektami Boga i odzwierciedlają pierwotną naturę wewnętrzną i pierwotną formę zewnętrzną Boga. Dlatego też każde z nich posiada zarówno naturę wewnętrzną jak i formę zewnętrzną, a także jang i jin.

W świetle tak pojmowanych dwoistych przymiotów, zależność między Bogiem i wszechświatem może zostać podsumowana w następujący sposób: wszechświat jako całość jest substancjalnym obiektem Boga. Składa się z indywidualnych ucieleśnień prawdy, które zgodnie z Zasadą Stworzenia symbolicznie bądź obrazowo wyrażają dwoiste przymioty niewidzialnego Boga. Miriady dwoistych przymiotów Boga są rozdzielane pomiędzy poszczególnych ludzi oraz wszystkie inne stworzone byty. Człowiek jest wcielonym obiektem Boga na poziomie obrazowym, a pozostałe byty obiektami na poziomie symbolicznym. Relacja pomiędzy Bogiem a wszechświatem przypomina zależność między naturą wewnętrzną i formą zewnętrzną, przyczyną i skutkiem, aspektem wertykalnym i horyzontalnym, podmiotem i obiektem itd.

Rozważmy teraz metafizyczną koncepcję zawartą w Księdze Przemian (I Ching), która leży u podstaw filozofii Dalekiego Wschodu.

Według niej początkiem wszechświata jest Wielka Ostateczność (Ostateczna Próżnia). Z Wielkiej Ostateczności wywodzą się jang i jin, które z kolei są źródłem Pięciu Żywiołów — metalu, drewna, wody, ognia i ziemi, te zaś dają początek wszystkim rzeczom7 . Jang i jin razem nazwane są Drogą (Tao). Jak stwierdza Księga Przemian, „Jedno jang i jedno jin: to jest droga” (Księga Przemian, Uwagi Dodane 4). „Droga” jest też definiowana jako „Słowo”. Podsumowując to wszystko możemy stwierdzić, że z Wielkiej Ostateczności wywodzą się jang i jin, czyli Słowo, a Słowo dało początek wszystkim rzeczom. Wielka Ostateczność jest zatem Pierwszą Przyczyną wszystkich istniejących bytów, integralnym jądrem i harmonijnym podmiotem przymiotów jang i jin.

Ewangelia św. Jana mówi: „Słowo było u Boga i Bogiem było Słowo”, „wszystko przez Nie się stało” (J 1: 1-3). Gdy porównamy to z metafizyką zawartą w Księdze Przemian, to dojdziemy do wniosku, że Wielka Ostateczność, będąca harmonijnym źródłem jang i jin (Słowa), nie jest niczym innym jak Bogiem, który — jak wiemy — jest harmonijnym Podmiotem, posiadającym dwoiste przymioty.

Według Zasady Stworzenia wszystkie stworzone przez Słowo byty posiadają dwoiste przymioty, co świadczy o tym, że samo Słowo składa się z dwoistych przymiotów. Prawdziwe jest zatem stwierdzenie Księgi Przemian, że jang i jin razem tworzą Słowo. Dalekowschodnia metafizyka patrzy na wszechświat tylko przez pryzmat jang i jin, nie zauważając, że wszystkie byty posiadają również naturę wewnętrzną i formę zewnętrzną. Wprawdzie przyznaje, że Wielka Ostateczność jest podmiotem harmonijnych przymiotów jang i jin, lecz nie mówi, że Wielka Ostateczność jest także podmiotem o zharmonizowanych przymiotach natury wewnętrznej i formy zewnętrznej. Tym samym nie dostrzega, że Wielka Ostateczność jest Osobowym Bogiem.

Dalekowschodnia filozofia wywodząca się z Księgi Przemian może być w pełni wyjaśniona jedynie z pomocą Zasady Stworzenia. W obecnych czasach medycyna orientalna zyskała sobie ogromne uznanie na całym świecie. Jej sukces spowodowany jest tym, że opiera się na koncepcji jang i jin, która jest zgodna z Zasadą Stworzenia.