Część 1. Opatrzność odnowy w rodzinie Adama
Chociaż Upadek był wynikiem błędu człowieka, Bóg czuł się odpowiedzialny za zbawienie ludzkości (patrz Misja Mesjasza). Dlatego natychmiast po Upadku rozpoczął opatrzność odnowy, pracując z rodziną Adama tak, aby mogła ona ustanowić podstawę przyjęcia Mesjasza.
Z powodu więzi krwi łączącej go z Szatanem Adam znajdował się w pozycji pośredniej pomiędzy Bogiem a Szatanem (patrz Odnowa). Aby osoba upadła, znajdująca się w pozycji pośredniej mogła zostać oczyszczona, przejść na stronę Boga i ustanowić podstawę przyjęcia Mesjasza, musi ona spełnić warunek odszkodowania. W związku z tym członkowie rodziny Adama musieli spełnić pewne warunki odszkodowania w celu odnowienia podstawy wiary i podstawy wcielenia, aby opatrzność odnowy mogła dokonać się w tej rodzinie. Na bazie podstawy wiary i podstawy wcielenia ustanowiona miała zostać podstawa przyjęcia Mesjasza. Mesjasz mógł być zesłany już do rodziny Adama.
1.1 Podstawa Wiary
Aby odnowić przez odszkodowanie podstawę wiary, upadli ludzie muszą ofiarować obiekt ofiarny. Z powodu własnej niewiary Adam utracił Słowo Boże, które zostało mu dane, aby mógł spełnić warunek konieczny do ustanowienia podstawy wiary. Adam upadł do poziomu, na którym nie mógł już bezpośrednio otrzymywać Słowa Bożego. Aby odnowić podstawę wiary, musiał on w zastępstwie Słowa Bożego ofiarować pewien obiekt ofiarny z pełną wiarą i w sposób możliwy do przyjęcia przez Boga. W rodzinie Adama za obiekt ofiarny służyła ofiara całopalna.
Do odnowy podstawy wiary potrzebna jest również postać centralna. Można by przypuszczać, że w rodzinie Adama powinien być to sam Adam, że to on powinien złożyć Bogu ofiarę i że sposób jej złożenia (do przyjęcia przez Boga lub nie) zadecydowałby o tym, czy ustanowiona zostałaby podstawa wiary.
W Piśmie Świętym nie ma jednak żadnej wzmianki o tym, aby Adam składał Bogu ofiarę. Ofiary złożyli natomiast jego synowie, Kain i Abel. Jaka była tego przyczyna?
Zgodnie z Zasadą Stworzenia istoty ludzkie powinny służyć tylko jednemu panu (Mt 6:24). Bóg nie może prowadzić Swojej opatrzności w oparciu o kogoś, kto służy dwóm panom. Gdyby Bóg przyjął Adama i jego ofiarę, Szatan również mógłby rościć sobie do nich prawo na podstawie warunku, jakim była więź krwi łącząca go z Adamem. W takim przypadku Adam znalazłby się w niezgodnym z Zasadą położeniu jako sługa dwóch panów — Boga i Szatana. Ponieważ Bóg nie mógł prowadzić opatrzności wbrew Zasadzie, obrał inną drogę — dokonał symbolicznego podziału Adama, ucieleśniającego dobro i zło, na dwie istoty, z których jedna reprezentowała dobro a druga zło. Było to rozwiązanie zgodne z Zasadą. Dlatego Bóg dał Adamowi dwóch synów, reprezentujących dobro i zło, i umieścił ich w takich pozycjach, że każdy z nich związany był tylko z jednym panem, Bogiem lub Szatanem. Po dokonaniu tego przygotowania Bóg nakazał obydwu synom oddzielnie złożyć ofiary.
Zarówno Kain jak i Abel byli synami Adama. Który z nich powinien reprezentować dobro i być powiązany z Bogiem, a który zło, pozostając w więzi z Szatanem?
Zarówno Kain jak i Abel byli synami Adama. Który z nich powinien reprezentować dobro i być powiązany z Bogiem, a który zło, pozostając w więzi z Szatanem? Obydwaj synowie byli owocami upadku Ewy, dlatego ich pozycje zostały określone na podstawie jego przebiegu. Upadek Ewy nastąpił w wyniku dwóch nieprawych aktów miłosnych. W pierwszym z nich, który był upadkiem duchowym, jej partnerem był Archanioł. W drugim — upadku fizycznym — był nim Adam.
Obydwa akty były bez wątpienia upadłe. Jednak ten drugi był bliższy Zasadzie i łatwiejszy do wybaczenia niż pierwszy. Pierwszy upadły akt Ewy spowodowany był jej nadmiernym pragnieniem posiadania tego, na co było dla niej jeszcze za wcześnie, oraz zyskania wiedzy, jaką posiadał Bóg (Rdz 3:5). Pragnienie to doprowadziło ją do nawiązania nieprawej relacji miłości z Archaniołem. Natomiast drugi upadły akt Ewy motywowany był jej szczerym pragnieniem powrotu do Boga po tym, jak zrozumiała, że jej pierwszy czyn był niezgodny z Zasadą. Tęsknota ta doprowadziła ją do uwiedzenia Adama, który zgodnie z Zasadą miał zostać jej mężem po otrzymaniu pozwolenia od Boga (patrz Upadek 2.2).
Kain i Abel byli owocami niezgodnej z Zasadą miłości Ewy. Bóg dokonał między nimi rozróżnienia na podstawie dwóch aktów miłości Ewy, umieszczając ich w przeciwstawnych pozycjach. Kain był symbolicznym owocem pierwszego upadłego aktu miłości Ewy (z Archaniołem), został więc wybrany, aby reprezentować zło. Dlatego powiązany był z Szatanem. Abel natomiast był symbolicznym owocem drugiego upadłego aktu miłości Ewy (z Adamem) i dlatego został wybrany, aby reprezentować dobro. Abel był więc powiązany z Bogiem.
Szatan zdobył panowanie nad wszechświatem stworzonym przez Boga według Zasady i ustanowił świat sprzeczny z Zasadą, noszący tylko zewnętrzne podobieństwo do świata pierwotnie zamierzonego przez Boga. W świecie idealnym Bóg odpowiednio prowadziłby i przygotowałby najstarszego syna, tak aby mógł on odziedziczyć prawo pierworództwa. Z tego powodu Szatan czuł się bardziej związany ze starszym synem niż z młodszym. Po objęciu panowania nad wszechświatem Szatan rywalizował z Bogiem o starszego syna, Kaina, który przedstawiał dla niego większą wartość. Ponieważ Szatan był silnie związany z Kainem, Bóg postanowił współpracować z Ablem.
Pismo Święte daje świadectwo o różnicy między pozycjami pierwszego i drugiego syna. Bóg powiedział do Kaina: „Jeżeli zaś nie będziesz dobrze postępował, grzech leży u wrót i czyha na ciebie” (Rdz 4:7), co wskazuje, że Szatan miał wpływ na Kaina.
Przed wyjściem Izraelitów z Egiptu, Bóg poraził wszystko, co było pierworodne u Egipcjan, nawet zwierzęta domowe (Wj 12:29), ponieważ Egipcjanie jako słudzy Szatana znajdowali się w pozycji Kaina. Podczas powrotu Izraelitów do Kanaanu tylko Lewici, zajmujący pozycję młodszego syna Abla, mogli nieść Arkę Przymierza (Lb 1:50-53, Pwt 31:25).
Zapis biblijny mówi, że Bóg kochał młodszego syna Jakuba, a nienawidził starszego syna Ezawa, nawet kiedy byli jeszcze w łonie matki (Rz 9:11-13). Zostali oni umieszczeni w pozycjach Kaina i Abla w zależności tylko i wyłącznie od starszeństwa. Kiedy Jakub udzielał błogosławieństwa swoim wnukom, Efraimowi i Manassesowi, skrzyżował ręce w ten sposób, że prawą położył na głowie młodszego Efraima (zajmującego pozycję Abla), obdarzając go pierwszym i większym błogosławieństwem (Rdz 48:14).
Zgodnie z tą zasadą Bóg umieścił Kaina i Abla w takich pozycjach, że każdy z nich związany był tylko z jednym panem, i nakazał im złożyć ofiary (Rdz 4:3-5).
Kiedy Kain i Abel złożyli ofiary, „Pan wejrzał na Abla i na jego ofiarę; na Kaina zaś i na jego ofiarę nie chciał patrzeć” (Rdz 4:4). Dlaczego Bóg przyjął ofiarę Abla, a odrzucił ofiarę Kaina? Ofiara Abla została przyjęta, ponieważ znajdował się on we właściwej relacji z Bogiem i złożył ofiarę w sposób, który był do przyjęcia przez Boga (Hb 11:4). Dzięki temu Abel ustanowił podstawę wiary w rodzinie Adama. Przykład Abla wskazuje, że każdy upadły człowiek może złożyć ofiarę, którą Bóg będzie mógł przyjąć, jeżeli tylko człowiek spełni wymagane warunki.
Bóg nie odrzucił ofiary Kaina dlatego, że go nienawidził. Nie mógł jednak przyjąć jego ofiary, dopóki Kain nie spełnił warunku, który by na to pozwalał. Kain był bowiem związany z Szatanem, co dawało Szatanowi prawo do jego ofiary. Przykład Kaina uczy nas, że aby osoba związana z Szatanem mogła powrócić na stronę Boga, musi wypełnić odpowiedni warunek odszkodowania.
Jaki warunek powinien był wypełnić Kain? Był to warunek odszkodowania do usunięcia upadłej natury.
1.2 Podstawa Wcielenia
Gdyby Kain wypełnił warunek odszkodowania do usunięcia upadłej natury, Bóg z radością przyjąłby jego ofiarę. Podstawa wcielenia zostałaby ustanowiona w rodzinie Adama. W jaki sposób Kain miał ustanowić ów warunek odszkodowania i usunąć upadłą naturę?
Gdy pierwsi przodkowie ludzkości upadli, znaleźli się pod panowaniem Archanioła i przejęli od niego upadłą naturę. Aby ją usunąć, człowiek musi ustanowić warunek odszkodowania zgodnie z Zasadą Odnowy przez Odszkodowanie, a więc przez odwrócenie procesu, który doprowadził do powstania upadłej natury.
Archanioł upadł, ponieważ nie potrafił kochać Adama. Czuł natomiast wobec niego zazdrość, ponieważ Adam otrzymywał od Boga więcej miłości niż on. Doprowadziło to do powstania pierwszej podstawowej cechy upadłej natury — niezdolności do przyjmowania punktu widzenia Boga. Aby usunąć tę cechę upadłej natury, Kain znajdujący się w pozycji Archanioła powinien był przyjąć punkt widzenia Boga, kochając Abla, który zajmował pozycję Adama.
Archanioł upadł, ponieważ nie szanował Adama jako swojego pośrednika i nie przyjął przez niego Bożej miłości, usiłując zamiast tego zająć pozycję Adama. Spowodowało to powstanie drugiej głównej cechy upadłej natury — opuszczenia właściwej pozycji. Aby usunąć tę cechę upadłej natury, Kain znajdujący się w pozycji Archanioła, powinien był przyjąć miłość Boga za pośrednictwem Abla, który zajmował pozycję Adama, szanując go jako Bożego pośrednika. W ten sposób Kain powinien był zachować swoją właściwą pozycję.
Archanioł upadł, kiedy zapragnął zapanować nad Adamem i Ewą, którzy zajmowali najwyższą pozycję w hierarchii stworzenia. Doprowadziło to do powstania kolejnej podstawowej cechy upadłej natury — odwrócenia porządku panowania. Aby usunąć tę cechę upadłej natury Kain, który znajdował się w pozycji Archanioła, powinien był posłusznie podporządkować się Ablowi, zajmującemu pozycję Adama. Akceptując zwierzchnictwo Abla, Kain powinien był odnowić właściwy porządek panowania.
Bóg powiedział Adamowi, aby nie spożywał owocu z drzewa poznania dobra i zła. Adam powinien był przekazać Wolę Boga Ewie, która z kolei miała przekazać ją Archaniołowi, pomnażając w ten sposób dobro. Stało się jednak inaczej — Archanioł przekazał Ewie fałszywe przekonanie, że spożywanie owocu z drzewa poznania dobra i zła jest dozwolone. Ewa z kolei przekazała tę złą wolę Adamowi i doprowadziła do jego upadku. Takie było źródło czwartej głównej cechy upadłej natury — pomnażania zła. Aby usunąć tę cechę upadłej natury Kain, zajmujący pozycję Archanioła, powinien był być posłuszny Ablowi, który był bliższy Bogu, i uczyć się od niego Bożej Woli. W ten sposób Kain stworzyłby podstawę do pomnażania dobra.
W życiu ludzkim zaobserwować można wiele sytuacji, w których odzwierciedla się zależność, jak istniała między Kainem i Ablem.
Kiedy przyjrzymy się samym sobie, stwierdzimy, że nasz wewnętrzny umysł znajduje upodobanie w Bożym prawie (Rz 7:22). Umysł znajduje się w pozycji Abla, nasze ciało natomiast, które służy prawu grzechu (Rz 7:25), zajmuje pozycję Kaina. Człowiek może stać się dobry jedynie wtedy, gdy jego ciało będzie posłusznie wypełniało polecenia umysłu, zdążającego do dobra. Jednakże nasze ciało zbyt często buntuje się przeciwko wskazaniom umysłu, powtarzając w pewnej formie zabicie Abla przez Kaina. W ten sposób rozwija się w nas zło. Dlatego religijna droga życia wymaga, byśmy podporządkowali ciało poleceniom naszego wyższego umysłu, tak jak Kain powinien był być posłuszny Ablowi.
Podobną zależność, jaka istniała pomiędzy Kainem i Ablem, odnaleźć możemy też w praktyce składania ofiar. W wyniku Upadku człowiek stał się „zdradliwszy niż wszystko inne” (Jr 17:9), tzn. znalazł się w pozycji niższej od reszty stworzenia. Rzeczy stworzenia znajdują się więc w stosunku do człowieka w pozycji Abla. Dlatego droga powrotu do Boga wiedzie przez ofiarowanie rzeczy pochodzących ze świata stworzonego. Innym przykładem jest powszechna tendencja do poszukiwania dobrych przywódców i prawdziwych przyjaciół, która wywodzi się z wewnętrznego pragnienia człowieka powrotu do Boga za pośrednictwem osoby, która znajduje się bliżej Boga, a więc w pozycji Abla. Jednocząc się z tą osobą możemy się zbliżyć do Boga. Wiara chrześcijańska uczy nas pokory i łagodności. Zachowując taką postawę, możemy spotkać swojego „Abla” i przez niego dojść do Boga.
Możemy stwierdzić, że we wszystkich stosunkach międzyludzkich, począwszy od poziomu jednostek przez poziom rodziny, wspólnoty, społeczeństwa i narodu aż do poziomu światowego, jedna strona odgrywa rolę Abla, a druga Kaina. Aby dokonać odnowy ludzkości na każdym poziomie do stanu pierwotnie zamierzonego przez Boga, ludzie w pozycji Kaina powinni szanować i być posłuszni tym, którzy zajmują pozycję Abla. Jezus przyszedł na ten świat jako Abel, którego cała ludzkość powinna słuchać i naśladować. Dlatego powiedział: „Nikt nie przychodzi do Ojca inaczej jak tylko przeze mnie” (J 14:6).
Gdyby Kain podporządkował się Ablowi, wypełniając w ten sposób warunek odszkodowania wymagany do usunięcia upadłej natury w rodzinie Adama, obaj bracia ustanowiliby podstawę wcielenia. Łącznie z wcześniej stworzoną podstawą wiary rodzina Adama ustanowiłaby podstawę przyjęcia Mesjasza. Wówczas przyszedłby Mesjasz i odnowił pierwotną podstawę czterech pozycji. Zabójstwo Abla przez Kaina było powtórzeniem grzechu Archanioła. Czynem tym Kain powtórzył proces, który doprowadził do powstania zasadniczych cech upadłej natury. Rodzina Adama nie ustanowiła więc podstawy wcielenia. W konsekwencji Boża opatrzność odnowy nie mogła zostać spełniona przez rodzinę Adama.
1.3 Podstawa Przyjęcia Mesjasza w rodzinie Adama
Podstawa przyjęcia Mesjasza powstaje najpierw drogą odnowienia przez odszkodowanie podstawy wiary, a następnie ustanowienia podstawy wcielenia. Podstawa wiary jest odnawiana przez złożenie odpowiedniej ofiary symbolicznej, natomiast podstawa wcielenia przez złożenie odpowiedniej ofiary rzeczywistej. Zastanówmy się nad znaczeniem i celem obu rodzajów ofiar.
Trzy wielkie błogosławieństwa stanowiące Boży cel stworzenia miały zostać urzeczywistnione wtedy, kiedy Adam i Ewa po osiągnięciu indywidualnej doskonałości staliby się mężem i żoną. Mieli oni dać życie dobrym dzieciom, stworzyć dobrą rodzinę i panować nad światem natury. Jednak w wyniku Upadku trzy wielkie błogosławieństwa zostały utracone. Aby je odzyskać, musimy przejść drogę odwrotną. Po pierwsze, musimy ustanowić podstawę wiary poprzez złożenie ofiary symbolicznej, co stanowi warunek odszkodowania do odnowy wszystkich rzeczy oraz warunek odszkodowania do symbolicznej odnowy ludzi. Następnie musimy ustanowić podstawę wcielenia przez złożenie ofiary rzeczywistej, stanowiącej warunek odszkodowania do odnowy najpierw dzieci, a następnie rodziców. Na tej bazie możemy ustanowić podstawę przyjęcia Mesjasza. Znaczenie i cel ofiary symbolicznej możemy postrzegać na dwa sposoby.
Jak zostało powiedziane wcześniej (patrz Upadek 4.1), Szatan objął władzę nad światem natury dzięki temu, że zapanował nad istotami ludzkimi, prawowitymi władcami stworzenia. Dlatego w Biblii zostało napisane: „stworzenie jęczy i wzdycha w bólach rodzenia” (Rz 8:22). Jednym z celów składania ofiary symbolicznej z rzeczy stworzenia jest umożliwienie wszystkim rzeczom stania się prawdziwymi obiektami Boga na poziomie symbolu. Spełniony w ten sposób zostaje warunek odszkodowania wymagany do odnowy świata natury i przywrócenia jego pierwotnej relacji z Bogiem.
Po drugie, ponieważ istoty ludzkie upadły do poziomu niższego niż stworzenie (Jr 17:9), ich droga powrotu do Boga prowadzi przez wszystkie rzeczy. Tak nakazuje Zasada Stworzenia, zgodnie z którą droga do Boga prowadzi przez byty Mu bliższe. Drugim celem ofiary symbolicznej jest więc wypełnienie warunku odszkodowania do symbolicznej odnowy człowieka.
Ofiara rzeczywista jest ofiarą wewnętrzną. Zgodnie z porządkiem stworzenia, w którym powstanie świata rzeczy poprzedziło pojawienie się człowieka, ta wewnętrzna ofiara dla odnowy człowieka może zostać złożona jedynie na podstawie przyjętej ofiary symbolicznej. Po złożeniu ofiary symbolicznej, stanowiącej warunek odszkodowania wymagany do odnowy świata rzeczy oraz symbolicznej odnowy człowieka, musimy złożyć ofiarę rzeczywistą, będącą warunkiem odszkodowania do całkowitej odnowy człowieka.
Ofiara rzeczywista oznacza spełnienie warunku odszkodowania do usunięcia upadłej natury. Ma ona zasadnicze znaczenie w procesie rzeczywistej odnowy ludzkości. Ofiara rzeczywista dokonuje się wtedy, gdy osoba w pozycji Kaina otacza szacunkiem osobę w pozycji Abla i umiejscawia ją powyżej siebie jako ofiarę. W ten sposób obie osoby wypełniają warunek odszkodowania, dzięki któremu zostają odnowione jako dzieci dobra. Jest to zarazem warunek odszkodowania do odnowy rodziców. Złożona w ten sposób ofiara rzeczywista może zostać uznana przez Boga. Jak mamy rozumieć warunek odszkodowania do odnowy rodziców?
Aby ustanowić podstawę przyjęcia Mesjasza w swojej rodzinie, Adam powinien był ustanowić podstawę wiary przez złożenie ofiary symbolicznej. Wyjaśniliśmy jednak wcześniej, że gdyby Adam podjął próbę złożenia ofiary, mogliby rościć do niej prawo zarówno Bóg, jak i Szatan. Taka sytuacja byłaby sprzeczna z Zasadą. Istnieje jeszcze inna przyczyna, dla której Adam nie mógł zostać osobą centralną i złożyć Bogu ofiary. Przyczyna ta leży w sferze uczuć i serca.
Upadek Adama sprawił Bogu niewypowiedziany ból, który trwać miał przez wiele tysięcy lat. Dlatego Adam nie był godzien stać się wybrańcem Bożego Serca, z którym Bóg mógłby bezpośrednio współpracować, prowadząc dzieło opatrzności odnowy. Bóg wybrał w miejsce Adama jego drugiego syna Abla i nakazał mu złożyć ofiarę symboliczną. Abel wypełnił warunek odszkodowania do odnowy wszystkich rzeczy oraz symbolicznej odnowy ludzi. Gdyby następnie Kain i Abel wypełnili warunek odszkodowania wymagany do odnowy dzieci przez prawidłowe złożenie ofiary rzeczywistej, ustanowiliby podstawę wcielenia, w której udział miałby również ich ojciec Adam. W taki sposób rodzina Adama ustanowiłaby podstawę przyjęcia Mesjasza.
Zanim jednak może zostać dokonana ofiara rzeczywista, musi zostać wybrana postać centralna ofiary, to znaczy osoba, która ma zostać ofiarowana. Bóg nakazał Ablowi złożyć ofiarę symboliczną z następujących powodów: po pierwsze, aby w miejsce Adama ustanowił on podstawę wiary; po drugie, aby zdobył kwalifikacje, które umożliwiłyby mu stanie się postacią centralną ofiary rzeczywistej.
Kain miał wypełnić warunek odszkodowania do usunięcia upadłej natury. Gdyby tego dokonał, byłoby to równoznaczne z wypełnieniem tegoż warunku przez całą rodzinę Adama.
Jak było to możliwe? W podobnej sytuacji byli pierwsi przodkowie ludzkości — gdyby dochowali posłuszeństwa Słowu Boga, dopomogliby Mu w całkowitym spełnieniu Jego Woli. Izraelici żyjący w czasach Jezusa mogli dopomóc Chrystusowi w dokonaniu pełnego odkupienia, gdyby uwierzyli w niego. Gdyby Kain podporządkował się Ablowi i wypełnił warunek odszkodowania do usunięcia upadłej natury, obydwaj uważani byliby za dzieci, które razem wypełniły warunek odszkodowania.
Obaj bracia byli potomkami Adama, który był ucieleśnieniem zarówno dobra jak i zła. Gdyby Kain i Abel wyzwolili się z szatańskich więzów wypełniając warunek odszkodowania do usunięcia upadłej natury, wówczas ich ojciec Adam także mógłby zostać oddzielony od Szatana i mieć udział w podstawie wcielenia. W ten sposób podstawa przyjęcia Mesjasza zostałaby ustanowiona przez rodzinę Adama jako całość. Podsumowując, możemy stwierdzić, że gdyby Kain i Abel prawidłowo złożyli ofiarę symboliczną i rzeczywistą, zostałby tym samym spełniony warunek odszkodowania do odnowy rodziców.
Kiedy Abel złożył ofiarę w sposób zadowalający Boga, wypełnił warunek odszkodowania do odnowy podstawy wiary, którą miał ustanowić Adam, i ugruntował swoją pozycję jako postać centralna ofiary rzeczywistej. Jednak w akcie zabójstwa Abla przez Kaina powtórzony został przebieg Upadku — duchowego zabójstwa Ewy przez Archanioła. Kain i Abel nie wypełnili więc warunku odszkodowania do usunięcia upadłej natury i nie złożyli ofiary rzeczywistej. Dlatego też nie mogła zostać ustanowiona ani podstawa wcielenia, ani podstawa przyjęcia Mesjasza. Boża opatrzność odnowy w rodzinie Adama została zniweczona.
1.4 Nauka płynąca z historii rodziny Adama
Fakt, iż Boża opatrzność odnowy nie została wypełniona w rodzinie Adama, wskazuje, że przeznaczenie spełnienia Woli Bożej jest warunkowe oraz że Bóg w sposób absolutny szanuje część odpowiedzialności człowieka. Na samym początku Bóg postanowił, że Jego Wola zostanie dokonana drogą spełnienia zarówno części odpowiedzialności Boga, jak i części odpowiedzialności człowieka. Bóg nie mógł pouczyć Kaina i Abla, w jaki sposób powinni złożyć ofiary, ponieważ sami powinni byli zrozumieć (w ramach swojej częścią odpowiedzialności), że Kain ma złożyć ofiarę z pomocą Abla.
Po drugie, po zabójstwie Abla przez Kaina Bóg otworzył nowy rozdział opatrzności, powołując Seta na miejsce Abla. Wskazuje to, iż Bóg postanowił w sposób absolutny, że Jego Wola zostanie ostatecznie spełniona, chociaż Jego przeznaczenie odnośnie określonych osób jest warunkowe. Pragnieniem Boga było, aby Abel stał się postacią centralną ofiary rzeczywistej pod warunkiem, że wypełni on swoją część odpowiedzialności. Dlatego kiedy Abel nie wypełnił swej odpowiedzialności, Bóg wybrał na jego miejsce Seta i na nowo podjął wysiłki zmierzające do urzeczywistnienia Swojej Woli, której spełnienie przeznaczone zostało w sposób absolutny.
Po trzecie, przez ofiary Kaina i Abla Bóg uczy nas, że upadli ludzie muszą bezustannie poszukiwać postaci typu Abla. Szanując taką osobę, okazując jej posłuszeństwo i podążając za nią, możemy wypełnić Wolę Bożą, nawet jeżeli nie rozumiemy jej w całej pełni.
Opatrzność, którą Bóg pragnął urzeczywistnić w rodzinie Adama, była z powodu ludzkiej niewiary wielokrotnie powtarzana. W konsekwencji stała się ona drogą odszkodowania, którą musi przejść każdy z nas. Opatrzność odnowy w rodzinie Adama dostarcza nam cennej nauki, pomocnej w naszym własnym życiu wiary.